Konstanty Michalski CM (1879-1947). Konferencjonista, duszpasterz inteligencji, profesor i rektor UJ, znany w Europie historyk filozofii średniowiecznej, publicysta, pisarz.

Urodził się 12 IV 1879 r. w Dąbrówce Małej (dziś Katowice). Syn hutnika Ignacego i Pauliny Winkler. Szkołę elementarną ukończył w Siemianowicach, zaś średnią w niższym seminarium misjonarskim w Krakowie. Do Zgromadzenia wstąpił w roku 1896 a śluby złożył 8 XII 1898 r. Egzamin dojrzałości zdał w 1900 r. w Gimnazjum św. Anny w Krakowie. Studia filozoficzno-teologiczne odbył w seminarium Zgromadzenia w Krakowie a w dniu 5 VII 1903 r.przyjał święcenia kapłańskie w katedrze na Wawelu z rąk bpa Anatola Nowaka.

Po święceniach kapłańskich oddawał się pracy duszpasterskiej w kościele na Kleparzu oraz nauczycielskiej, katechetycznej i wydawniczo-pisarskiej. Od 1904 r. uczył języka polskiego i literatury w wyższych klasach gimnazjum misjonarskiego. W latach 1906-1908 był katechetą w Liceum Żeńskim Kaplińskiej w Krakowie, gdzie uczył etyki i historii Kościoła. Od 1904 r. wykładał historię filozofii w seminarium Zgromadzenia na Stradomiu, a od 1906 r. również patrologię. Jego działalność wydawniczo-pisarska ograniczała się wówczas do ,,Roczników Obydwóch Zgromadzeń św. Wincentego a Paulo” i do czasopisma “Miłosierdzie Chrześcijańskie”. W marcu 1905 r. objął redakcję “Roczników”. Jako redaktor troszczył się nie tylko o należyty dobór artykułów i regularne pojawianie się pisma, lecz umieszczał tam również własne teksty.

W latach 1900-1906, z przerwą jednego roku, studiował slawistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim, uczęszczał na wykłady takich uczonych, jak: Jan Michał Rozwadowski, Jan Łoś, Stanisław Tarnowski, Józef Tretiak i Stanisław Windakiewicz. W latach 1909-1911 studiował na Uniwersytecie Katolickim w Lovanium, gdzie jego profesorami byli pierwsi i najbliżsi wspólpracownicy D. Merciera: M. De Wulf, D. Nys, L. Nol i A. Michotte. W lipcu 1909 r. otrzymał dyplom bakalaureatu, a w 1910 r. licencjat na podstawie pracy: Mach et Duhem. Etude épistémologique comparée.Do doktoratu (1911) przygotował tezę pt. La réaction contre Ie psychologisme en Allemagne. Husserl, ses prédécesseurs et ses partisans.

W drugiej połowie lutego 1911 r. Michalski wrócił do Krakowa i rozpoczął wykłady z filozofii w Instytucie Teologicznym Zgromadzenia. Prowadził je do 1922 r. Na Wydziale Teologicznym UJ zaczał wykładać w 1914 r., najpierw jako lektor i zastępca profesora, a od 1919 r. jako profesor nadzwyczajny. W 1921 r. został mianowany profesorem zwyczajnym. Do 1934 r. wykładał cała filozofię, z wyjątkiem teodycei i etyki. Od 1934 r. ograniczył się już tylko do wykładów z metafizyki ogólnej, psychologii i historii flozofii średniowiecznej, inne przedmioty wykładał ks. Jan Salamucha. Opracowując wykłady, Michalski sięgał do Sumy teologicznej, którą określał jako genialną syntezę. Tomizm nie był jednak dla niego systemem zamkniętym, lecz otwartym i żywym. Żywy tomizm Michalskiego wynikał m.in. z jego szacunku dla obcej myśli. Szacunek ten nie pozwalał mu na zamknięcie się w jednym systemie i na programowe pomijanie innych doktryn i poglądów.

W czerwcu 1931 r. został rektorem Uniwersytetu Jagiellońskiego. W ciągu rocznego urzędowania na tym stanowisku zajął się rozbudową warsztatów pracy, m.in. Biblioteki Jagiellońskiej, doborem sił nauczycielskich, wyposażeniem zakładów i ścisłym kontaktem nauki polskiej z zagranicą. W czasie pełnienia urzędu rektora wiele trosk przysporzyły mu: nowa ustawa o ustroju szkolnictwa oraz ówczesne rozruchy studenckie. Podczas tych rozruchów, które w październiku i listopadzie 1931 r. poważnie zakłóciły normalne życie akademickie, obie strony uznawały sprawiedliwe i godne postępowanie rektora.

W 1927 r. Michalski został członkiem – korespondentem, a w 1933 r. członkiem zwyczajnym Polskiej Akademii Umiejętności. W wydawnictwach tej instytucji drukował większość swych prac naukowych, tam też przedstawił projekt monumentalnego wydawnictwa: Corpus Philosophorum Medii Aevi, które było realizowane wysiłkiem Międzynarodowej Unii Akademii. Współpracował z PAU a mianowicie z jej Komisją do badania historii filozofii w Polsce, zresztą już w 1914 r. referował na jej posiedzeniach swe rozprawy. W latach 1918-1938 był sekretarzem wymienionej Komisji a w latach 1938-1947 jej przewodniczącym. W latach 1945-1947 był wicedyrektorem Wydziału Historyczno-Filozoficznego PAU. Jako pracownik PAU należał do Komitetu Wydawniczego “Kwartalnika Filozoficznego”,do Komitetu Słownika łaciny średniowiecznej i do Rady Polskiego słownika biograficznego (1935-1946). Od 1933 r. był również przewodniczącym Komitetu Wydawnictw Śląskich. W ramach prac organizacyjno-społecznych zainicjował Naukowy Instytut Katolicki w Krakowie, którego celem miało być rozwijanie myśli katolickiej poprzez bibliotekę i odczyty oraz skupianie innych stowarzyszeń katolickich wokół tego ośrodka. Otwarcie Instytutu nastąpiło w 1928 r. W 1940 r. władze okupacyjne rozwiązały Instytut. Po wojnie Michalski podejmował próby jego reaktywowania, ale bezskutecznie.

W okresie nauczania na UJ i w latach swej współpracy z PAU ogłosił Michalski szereg prac ściśle naukowych, które dotyczyły przede wszystkim historii filozofii wieków średnich. Prace te można ułożyć w trzy grupy. Do pierwszej z nich należą studia odnoszące się do polskiej filozofii średniowiecznej. W grupie tej mieszczą się takie rozprawy, jak: Michał z Brzystrzykowa i Jan ze Stobnicy jako przedstawiciele skotyzmu w Polsce (1915), Tomizm w Polsce na przełomie XV i XVI w. (1916), Jan Burydanus i jego wpływ na filozofię scholastyczną w Polsce (1916). W drugiej grupie są pisma o filozofii XIV w., np.: Wpływ Oxfordu na filozofię Jana z Mirecourt (1921), Die vielfachen Redaktionen einiger Kommentare zu Petrus Lombardus (1924), Le criticisme et le scepticisme dans la philosophie du XIV siècle (1927), La physiqe nouvelle et les diferents courants philosophiques au XIV siècle (1928), Le problème de la volonté a Oxford ef a Paris au XIV siècle (1937). Trzecia grupa pism Michalskiego zawiera jego dantologię. Należy tu wymienić przede wszystkim takie rozprawy, jak: Mistyka i scholastyka u Dantego (1921), MyśI franciszkańska i jej wpływ na Dantego (1927), Eros i logos u Dantego (1936), La gnoséologie de Dante (1950).

Oprócz prac ściśle naukowych pozostawił Michalski wiele artykułów, które można zaliczyć do kategorii wysokiej popularyzacji. Na szczególną uwagę zasługują artykuły będące esejami biograficznymi, np. esej o Władysławie Natansonie, o K. H. Rostworowskim i o Juliuszu Osterwie. Artykuły z tej grupy odznaczają się na ogół pięknym stylem literackim, zbliżającym się nieraz do prozy poetyckiej. Z drugiej strony w pismach wymienionych znajduje się bogactwo myśli, tak że można z nich wydobyć i zrekonstruować całą filozofię i teologię autora. Do ostatniej grupy pism należą także dwie książki: Brat AIbert (1946) oraz Między heroizmem a bestialstwem (1949).

Za swe zasługi na polu naukowym otrzymał Michalski od rządu polskiego Krzyż Komandorski Orderu Polonia Restituta (1936), a ze strony rządu francuskiego Krzyż Oficerski Legii Honorowej (1937). W 1940 r. został również włączony do grona członków Papieskiej Akademii św. Tomasza w Rzymie.

W dniu 6 XI 1939 r. Michalski wraz z innymi profesorami UJ został podstępnie aresztowany i przewieziony do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen pod Berlinem, gdzie przebywał do lutego 1940 r. Dalsze lata spędził w ziemi sandomierskiej (Sichów, Rytwiany, Szwagrów, Sandomierz), oddajac się pracy duszpasterskiej. W 1945 r. powrócił do Krakowa i od marca tego roku rozpoczął na nowo wykłady na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Zmarł 6 VIII 1947 w Krakowie; pogrzeb odbył się 8 VIII; jego zwłoki pochowano w grobowcu Zgromadzenia na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.